Vormgeven aan verantwoorde AI in het onderwijs
DOI:
https://doi.org/10.66802/6emy7k29Trefwoorden:
AISamenvatting
Generatieve AI heeft het onderwijs binnen korte tijd voor grote uitdagingen gesteld. Chatbots ondersteunen inmiddels een groot deel van de studenten bij allerlei leeractiviteiten en veel docenten gebruiken AI bij de voorbereiding van lessen en het construeren van toetsen (Bos, Lammers & Prince van Leeuwen, 2025; Groothuijsen, van den Beemt, Remmers & Meeuwen, 2024; Braad, Nauta & Tuinier, 2026). De ontwikkeling gaat snel: wat gisteren nog experimenteel leek, kan vaak vandaag al in de collegezaal worden gebruikt. Dat brengt spanningen met zich mee, omdat onderwijsinstellingen worstelen met fundamentele vragen.
Referenties
AT5. (2022, september 12). Mensenrechtencollege geeft VU-student gelijk: Vermoeden discriminatie antispieksoftware terecht. NHNieuws. https://www.nhnieuws.nl/nieuws/311973/mensenrechtencollege-geeft-vu-student-gelijk-vermoeden-discriminatie-antispieksoftware-terecht
Autoriteit Persoonsgegevens. (2024, december 23). De AVG in het kort. https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/themas/basis-avg/avg-algemeen/de-avg-in-het-kort
Avans Hogeschool. (2025, november 20). Avans-onderzoek: Zo kunnen we AI écht nuttig laten zijn in het onderwijs. https://www.avans.nl/over-avans/nieuws-en-pers/nieuwsberichten/detail/2025/11/avans-onderzoek-zo-kunnen-we-ai-echt-nuttig-laten-zijn-in-het-onderwijs
Biesta, G. (Regisseur). (2025, juni 12). AI en opgroeien: Een pedagogisch gesprek [Video recording]. https://vimeo.com/1095971091
Bos, N., Lammers, K.-J., & Prince van Leeuwen, A. (2025). Exploring the role of AI in Higher Education: A study of usage by students and teachers in the Netherlands. Review of Artificial Intelligence in Education, 6, e040-e040. https://doi.org/10.37497/rev.artif.intell.educ.v6ii.40
Braad, E., Nauta, M., & Tuinier, J. (2026). Generatieve AI in hoger onderwijs: Werkveld, docenten en studenten. Tijdschrift voor hoger onderwijs.
College voor de Rechten van de Mens. (2023, oktober 17). De Vrije Universiteit discrimineert een student niet door voor online tentamens de software van Proctorio te gebruiken. https://oordelen.mensenrechten.nl/oordeel/2023-111
De Cremer, D., & Kasparov, G. (2022). The ethics of technology innovation: A double-edged sword? AI and Ethics, 2(3), 533-537. https://doi.org/10.1007/s43681-021-00103-x
Ethiekkompas. (z.d.). Kennisnet. Geraadpleegd 17 december 2025, van https://www.kennisnet.nl/tools/ethiekkompas/
European Union. (2024). EU Artificial Intelligence Act. EU Artificial Intelligence Act. https://artificialintelligenceact.eu/
Falck, J. (2024, oktober 12). KI-Paradoxien. https://joschafalck.de/ki-paradoxien/
Fontys Hogeschool. (z.d.). Technology Impact Cycle Tool. Technology Impact Cycle Tool. Geraadpleegd 17 december 2025, van https://www.tict.io/
Gartner. (2023, november 7). Gartner Says CIOs Must Balance the Environmental Promises and Risks of AI. Gartner. https://www.gartner.com/en/newsroom/press-releases/2023-11-07-gartner-says-cios-must-balance-the-environmental-promises-and-risks-of-ai
Gravett, K., & Bearman, M. (2025). A Sociology of Artefacts in Academic Practice: Everyday Encounters of Technologies in Use. Postdigital Science and Education, 1-19. https://doi.org/10.1007/s42438-025-00574-9
Groothuijsen, S., van den Beemt, A., Remmers, J. C., & van Meeuwen, L. W. (2024). AI chatbots in programming education: Students’ use in a scientific computing course and consequences for learning. Computers and Education: Artificial Intelligence, 7, 100290. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100290
Hopkin, D. N. (2025). Outsourcing our minds: AI, cognitive offloading and the future of thinking. https://www.thecambridgeconsultancy.com/wp-content/uploads/2025/09/AI-and-the-future-of-thinking.pdf
Hou, I., Man, O., Hamilton, K., Muthusekaran, S., Johnykutty, J., Zadeh, L., & MacNeil, S. (2025). ‘All Roads Lead to ChatGPT’: How Generative AI is Eroding Social Interactions and Student Learning Communities. Proceedings of the 30th ACM ITiCSE Conference, 79-85. https://doi.org/10.1145/3724363.3729024
Jose, B., Joseph, D., Mohan, V., Alexander, E., Varghese, S. K., & Roy, A. (2025). Outsourcing cognition: The psychological costs of AI-era convenience. Frontiers in Psychology, 16. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1645237
Kirschner, P. (2026, januari 13). Cognitieve Offloading vs. Outsourcing: Wat is het Verschil? KirschnerED. https://www.kirschnered.nl/2026/01/13/cognitieve-offloading-vs-outsourcing-wat-is-het-verschil/
Li, P., Yang, J., Islam, M. A., & Ren, S. (2025). Making AI Less ‘Thirsty’. Commun. ACM, 68(7), 54-61. https://doi.org/10.1145/3724499
Meindersma, C. (2023, februari 7). AI en auteursrecht op teksten: Wie heeft welk recht? Charlotte’s Law & Fine Prints. https://www.charlotteslaw.nl/auteursrecht-op-ai-tekst/
Npuls. (z.d.). Experimenteer met EduGenAI. Geraadpleegd 15 januari 2026, van https://npuls.nl/edugenai
Npuls. (z.d.). Kennisbank Npuls—Publiek-private samenwerking. Npuls Kennisbank. Geraadpleegd 17 december 2025, van https://npuls.nl/kennisbank?sorting=date:desc&page=1&filters=terms:publiek-private-samenwerking
Onderwijsraad. (2022). Inzet van intelligente technologie [Publicatie]. Onderwijsraad. https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/adviezen/2022/09/28/inzet-van-intelligente-technologie
Rathenau Instituut. (2022). Naar hoogwaardig digitaal onderwijs. Rathenau Instituut. https://www.rathenau.nl/sites/default/files/2022-02/Rathenau_Instituut-Rapport-Naar_hoogwaardig_digitaal_onderwijs.pdf
Schaap, L., & Vanlommel, K. (2024). Why so many change efforts fail: Using paradox theory as a lens to understand the complexity of educational change. International Journal of Leadership in Education, 0(0), 1-14. https://doi.org/10.1080/13603124.2023.2298210
Schilder, M. (2025). De paradox van AI in het onderwijs. https://hbo-kennisbank.nl/details/sharekit_av:oai:surfsharekit.nl:f7b6a42b-5752-4711-8553-bd8ab6197e3c
SCP & STT. (2025). Digitaal vervlochten, maar ook verbonden? [Publicatie]. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2025/02/13/digitaal-vervlochten-maar-ook-verbonden
Small Language Models (SLM): A Comprehensive Overview. (2025, februari 25). https://huggingface.co/blog/jjokah/small-language-model
SURF. (z.d.). Advies AP: Google Workspace in het onderwijs kent te veel risico’s. Geraadpleegd 27 november 2025, van https://www.surf.nl/advies-ap-google-workspace-in-het-onderwijs-kent-te-veel-risicos
SURF. (2025, september 12). Privacyrisico’s Microsoft 365 Copilot naar oranje. https://www.surf.nl/nieuws/privacyrisicos-microsoft-365-copilot-naar-oranje
SURF, & Kennisnet. (2021, september). De WaardenWijzer voor digitalisering in het onderwijs. https://www.surf.nl/over-surf/waardenwijzer-ondersteunt-gesprek-over-publieke-waarden-bij-digitalisering
SURF en Kennisnet. (2025, december 15). Geactualiseerde WaardenWijzer: Koers houden op publieke waarden bij digitalisering. https://www.kennisnet.nl/nieuws/geactualiseerde-waardenwijzer-koers-houden-op-publieke-waarden-bij-digitalisering/
UNESCO. (2023). Guidance for generative AI in education and research. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000386693
UNESCO. (2025). AI and education: Protecting the rights of learners. https://doi.org/10.54675/ROQH4287
Vanhoof, S., Speltinckx, G., Sluijsmans, D., & Devid, V. (2022, maart 11). Feedback mag je niet onnodig lang achtervolgen. Toetsrevolutie. https://toetsrevolutie.nl/feedback-mag-je-niet-onnodig-lang-achtervolgen/
Vries-Gao, A. de. (2025). The carbon and water footprints of data centers and what this could mean for artificial intelligence. Patterns, 0(0). https://doi.org/10.1016/j.patter.2025.101430
Van der Stappen, E. (2023). Ideale balans tussen mens en technologie in onderwijs: Best of Both Worlds [Bordspel]. https://edusources.nl/materials/a8f7b4fb-6835-495f-95c4-7964eb7b8f2a/best-of-both-worlds-het-spel
Wanningen, H. (2025, november 24). AI bij de HAN eind 2025: Zo staan we ervoor. SAM by HAN. https://sam.han.nl/lees/ai-bij-de-han-eind-2025-zo-staan-we-ervoor/
Williamson, B., Bayne, S., & Shay, S. (2020). The datafication of teaching in Higher Education: Critical issues and perspectives. Teaching in Higher Education, 25, 351. https://doi.org/10.1080/13562517.2020.1748811
Downloads
Gepubliceerd
Nummer
Sectie
Licentie
Copyright (c) 2026 Esther Van de Stappen (Auteur)
Dit artikel is gelicentieerd onder de Naamsvermelding 4.0 Internationaal licentie.
